Pitanje koje godinama unazad muči političke analitičare, ali prije svega obespravljene građane Bosne i Hercegovine, jeste: kako Milorad Dodik uspijeva decenijama opstati na vlasti uprkos ekonomskom urušavanju, izolaciji i očiglednom nezadovoljstvu naroda?
Piše: RADOVAN JAZIĆ (Za Ljudski.ba)
Odgovor ne leži u njegovoj harizmi ili ideologiji, već u surovo efikasnom mehanizmu kontrole, izbornog inženjeringa i eksploatacije društvenih slabosti. Izborni inženjering kao stub opstanka Tradicionalni, papirni sistem glasanja u Republici Srpskoj godinama je služio kao poligon za matematičko i fizičko friziranje izborne volje građana. Javna je tajna, na koju opozicija kontinuirano ukazuje, da se izborni procesi suočavaju sa ozbiljnim anomalijama.
Glasovi preminulih koji volšebno vaskrsavaju na biračkim spiskovima, organizovani dolasci glasača iz susjedne Srbije (takozvani izborni turizam) i dopisivanje glasova u kasnim noćnim satima postali su standardni arsenal vladajuće strukture. Ključni element te slagalice su lojalni kadrovi unutar biračkih odbora i same izborne administracije, koji su obučeni da sistemski "štimaju" rezultate. Najočitiji primjer te mašinerije viđen je tokom opštih izbora kada je Jelena Trivić proglasila pobjedu na osnovu realnih podataka s terena, da bi preko noći, pod sumnjivim okolnostima u Centralnoj izbornoj komisiji, rezultat bio preokrenut u korist aktuelnog predsjednika.
Moć novca i medijski mrak Politička kampanja vladajućeg Saveza nezavisnih socijaldemokrata (SNSD) finansira se resursima koji su običnim građanima i opoziciji nezamislivi. Ogroman kapital, često izvučen iz javnih preduzeća i budžetskih tokova, koristi se za direktnu kupovinu glasova na terenu – bilo kroz zvanične budžetske "pomoći" pred izbore, bilo kroz direktne gotovinske isplate socijalno ugroženim kategorijama. Pored toga, medijska scena je potpuno monopolizovana.
Javni servis i vodeće privatne televizije pretvoreni su u partijske biltene koji danonoćno plasiraju propagandu. Glavno biračko tijelo, koje čine siromašno seosko stanovništvo i penzioneri s minimalnim primanjima, sistematski je izmanipulisano. Kroz medijsku blokadu, stvoren je narativ da su penzije i socijalna davanja Dodikova lična sadaka i poklon, a ne zakonsko pravo zarađeno radom tih istih ljudi. Razjedinjena opozicija i prokletstvo niske izlaznost.
Međutim, Dodik ne pobjeđuje samo zato što je jak, već i zato što je opozicija hronično slaba i sujetna. Umjesto stvaranja čvrstog, jedinstvenog fronta protiv autokratije, opozicionu scenu karakteriše borba za prevlast i liderske pozicije. Primjeri poput raskola unutar SDS-a ili političkih igara Draška Stanivukovića pokazuju kako lične ambicije nadvladavaju opšti interes. Ta razmrvljenost direktno hrani apatiju među biračima. Izlaznost koja se godinama vrti oko kritičnih 50 posto (ili manje) predstavlja Dodikov najveći blagoslov. Njegova partijska vojska, ucijenjena radnim mjestima u javnom sektoru, izlazi na izbore u stopostotnom procentu.
Kada bi izlaznost na izborima dostigla nivo od 75 do 80 odsto, Dodikova glasačka mašinerija bi bila potpuno pometena, a izborna krađa tehnički nemoguća za izvesti. Nažalost, pasivnost većine građana direktno cementira postojeće stanje. Potpuna kontrola institucija Sve dok su policija, pravosuđe, inspekcijski organi i sudstvo u službi jednog čovjeka i jedne partije, čak ni uvođenje naprednih tehnologija poput biometrijske identifikacije i skenera za glasačke listiće neće donijeti brze promjene.
Vladajući režim je razvio sistem u kojem se lojalnost nagrađuje ministarskim foteljama i unosnim poslovima, dok se kritička misao oštro sankcioniše. Postavlja se pitanje: da li je društvo u Republici Srpskoj osuđeno na sudbinu SSSR-a iz prošlog vijeka, gdje su se promjene čekale tek sa fizičkim odlaskom autokrata s biološke scene?
Ako građani i dalje budu nijemo posmatrali kako im se krade budućnost, a opozicija nastavila sa unutrašnjim ratovima, promjene će zaista dočekati samo generacije koje još nisu ni rođene.
