U Banja Luci se već godinama odvija proces koji se javnosti predstavlja kao "uređenje obale”, dok se istovremeno pogoršava ekološko stanje rijeke Vrbas i uklanjaju dijelovi prirodne obale bez dugoročno riješenog sistema zaštite.

Rijeka Vrbas i dalje prima značajne količine neprečišćenih otpadnih voda. Grad nema izgrađen glavni kolektor niti postrojenje za prečišćavanje, iako su ti projekti više puta najavljivani. Posljedica toga je da se kanalizacioni ispusti iz različitih dijelova grada i dalje direktno ulijevaju u rijeku. Ovo predstavlja osnovni i neriješen ekološki problem Banje Luke.

Uprkos tome, gradske vlasti istovremeno sprovode projekte uređenja obala: šetališta, biciklističke staze i obaloutvrde. U praksi, ovi radovi često podrazumijevaju uklanjanje velike količine priobalne vegetacije, uključujući vrbe koje prirodno stabilizuju obalu i sprečavaju eroziju.

Na terenu se tako stvara paradoks: dok se rijeka i dalje zagađuje iz kanalizacionog sistema, njene obale se “uređuju” uklanjanjem prirodne zaštite. Stručnjaci upozoravaju da takav pristup ne rješava osnovni problem, već ga djelimično maskira vizuelnim intervencijama.

Posebno sporan aspekt je nedostatak transparentnosti. Građani često nemaju uvid u planove sječe drveća, obim radova ili ekološke studije koje bi morale prethoditi intervencijama na riječnom pojasu. U više slučajeva zabilježene su reakcije javnosti nakon što su već izvršena veća uklanjanja vegetacije.

Odgovornost za postojeće stanje nije isključivo na aktuelnoj vlasti. Neizgrađen sistem kolektora i prečišćavanja rezultat je višedecenijskog institucionalnog nečinjenja. Prethodne administracije su godinama najavljivale rješenja, ali nijedna nije dovela projekat do realizacije. Time je stvoren kontinuitet problema koji se danas samo produbljuje.

Međutim, aktuelni pristup dodatno pojačava kontradikciju: umjesto da se prioritet da infrastrukturnom rješavanju zagađenja, fokus je na vidljivim urbanim projektima uz rijeku. To uključuje estetsko uređenje obale, dok se osnovni ekološki sistem ne mijenja.

Posljedice su jasne: Vrbas ostaje zagađena rijeka u urbanom dijelu, dok se njegova prirodna obala postepeno transformiše u regulisani i djelimično betonizovan prostor sa smanjenom biodiverzitetnom vrijednošću.
Stručna javnost upozorava da je ovakav model neodrživ. Bez izgradnje kolektora i postrojenja za prečišćavanje, svaki dodatni zahvat na obali ima ograničen efekat i ne rješava osnovni uzrok problema.

Banja Luka se tako nalazi u fazi u kojoj se paralelno odvijaju dva procesa: vizuelno uređenje rijeke i nastavak njenog zagađenja. U nedostatku sistemskog rješenja, rezultat je degradacija prirodnog resursa pod izgovorom urbanog razvoja, piše Bnajalučanin iz Švedske Edin Osmančević.