Dragan Bursać u svom intervju od 9 januara 2026 na Hayatu napisa kako “je Republika Srpska stvorena da nestane!”Svoj stav Bursać zasniva na činjenici da “Republika Srpska nije nastala kao rezultat historijske nužnosti, demokratske volje ili ikakvog racionalnog političkog procesa.

Ona je nastala kao hipoteza. Kao misaoni eksperiment. Kao fusnota jednog već mrtvog projekta. I u toj činjenici leži njen ključni, fatalni problem: RS je od prvog dana bila zamišljena kao administrativna jedinica u okviru Jugoslavije. Bez Jugoslavije – ona je nula.”

Naravno da je Dragan u pravu! RS nije nastao 9 januara 1992 već u Dejtonu. Dejtonski mirovni sporazum iz 1995. godine nije bio dokument pravde, nego dokument nužde. Njegov osnovni cilj nije bio da razriješi uzroke rata u Bosni i Hercegovini, nego da zaustavi oružane sukobe. U tom smislu, Dejton je bio uspješan. Ali upravo tu počinje problem koji Bosna i Hercegovina nosi do danas: rat je zaustavljen, dok su njegovi politički ciljevi u velikoj mjeri očuvani.

Republika Srpska je u Dejton unijeta kao ustavna kategorija, ali bez ikakvog historijskog ili pravnog preispitivanja načina na koji je nastala. A nastala je u periodu 1992–1995. kroz sistematsko nasilje nad nesrpskim stanovništvom: masovna ubistva, logore, deportacije, uništavanje vjerskih i kulturnih objekata i trajno mijenjanje etničke strukture prostora. To nisu sporne interpretacije, nego sudski utvrđene činjenice.

Presude Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju jasno su pokazale da zločini nisu bili incidenti, niti posljedica „haosa rata“, već dio koordiniranog političko-vojnog projekta. U slučaju Srebrenice, Međunarodni sud pravde je 2007. godine potvrdio da je počinjen genocid. No, Dejtonski ustav nije sadržavao nijedan mehanizam koji bi povezao ove presude s ustavnim poretkom države.

Tako je nastao temeljni paradoks Bosne i Hercegovine: genocid je pravno dokazan, ali politički neadresiran. Zločini su presuđeni, ali su njihovi rezultati institucionalizirani. Entitet koji je nastao kao posljedica etničkog čišćenja postao je ravnopravan ustavni subjekt, bez obaveze suočavanja s vlastitim porijeklom.

Dejton nije zahtijevao demontažu ratnih struktura, nego njihovu transformaciju. Ratne elite su postale političke elite, ratna propaganda pretvorena je u „nacionalni narativ“, a ratni ciljevi su redefinisani kao borba za očuvanje entitetskih nadležnosti. Umjesto tranzicione pravde, uspostavljen je sistem trajne političke amnezije.
U takvom ustavnom okviru negiranje genocida nije anomalija, nego logična posljedica. Priznanje genocida bi nužno otvorilo pitanje legitimiteta političkog poretka koji je na njemu izgrađen.

Zato se Dejton danas ne brani kao mirovni sporazum, nego kao neupitna svetinja. Entitet se štiti kao svrha sama sebi, dok se žrtve tretiraju kao smetnja stabilnosti.

Međunarodna zajednica snosi značajan dio odgovornosti za ovakvo stanje. Iako su sudovi utvrdili činjenice, politički akteri su izabrali stabilnost umjesto pravde. Dejton nikada nije ozbiljno revidiran u svjetlu presuda ICTY-a i ICJ-a. Time je poruka bila jasna: zločini su kažnjivi, ali njihovi politički efekti su prihvatljivi.

Entitet Republika Srpska je u tom sistemu postala mehanizam stalne blokade države. Svaka rasprava o reformi proglašava se napadom na Dejton. Svaki pokušaj izgradnje građanskog poretka tumači se kao prijetnja jednom narodu. Na taj način, rat se nastavlja drugim sredstvima – ustavnim, institucionalnim i diskurzivnim.

Bosna i Hercegovina danas živi u ustavnom poretku koji ne reflektuje historijsku istinu. Genocid je presuđen, ali nije ugrađen u ustavnu logiku države. Etničko čišćenje je dokazano, ali je politički nagrađeno. Povratak je formalno dozvoljen, ali su društveni uslovi povratka sistematski obesmišljeni. Nijedna od presuda ESLJP nije sprovedena,

Zato reforma Dejtona nije pitanje političke volje, nego pitanje elementarne pravde i dugoročne stabilnosti. Mir koji se temelji na poricanju ne može trajati. Pomirenje koje zaobilazi uzroke i posljedice rata ne može biti iskreno.

Dok se dejtonski poredak ne uskladi s historijskim i sudski utvrđenim činjenicama, Bosna i Hercegovina će ostati društvo zamrznutog konflikta.

Do onog momenta dok današnje korumpirane ratne i političke elite ne budu konačno kapitulirale, piše Banjalučanin u Švedskoj Edin Osmančević.